بادگیر در مناطق گرم و خشک نه تنها یک عامل برای تنظیم شرایط محیطی که نمادی از معماری این اقلیم است. با توجه به کاربرد آن در تابستان، به طور کل بادگیرها در جبهه تابستان نشین و برفراز یا در پشت یا کنار ایوان جنوبی خانه ها مستقر هستند. در شهرهایی چون میبد، عقدا و اردکان که بادگیرها یک سویه است، همگی رو به سوی شمال دارند تا باد مساعد شمالی را دریافت کند.هدف این مقاله ردیابی ریشه های تاریخی بادگیر در معماری خانه های دشت یزد - اردکان است. در این بررسی قدیمی ترین خانه های برپای دشت که تاکنون شناسایی شده اند، متون تاریخی و قدیمی ترین بناهای یادمانی منطقه مورد استناد قرار گرفته اند.در خانه های دوره ایلخانی و تیموری (قدیمی ترین خانه های پابرجا) این حوزه با عنصر بادگیر به شکلی که برای ما شناخته شده است، مواجه نیستیم. تشکیلات نسری شامل ایوان رفیع و کم عرضی است که در پشت آن اتاق مجلل طنبی قرار دارد. در بناهای غیر مسکونی منطقه نیز، بادگیرها اصیل نبوده و بعدها الحاق شده اند. این در حالی است که در متون آن عصر، به کرات اشاره شده که افراد سرشناس و متمول، خانه ها و عمارات بادگیردار برپا نموده اند؛ حتی در متون کهن تر نیز به وجود بادگیر یا واژه های هم معنای آن چون بادغر و بادغس و بادغند و ... تاکید شده است؛ با این وجود، حتی در معدود خانه های عصر صفویه که دارای بادگیر هستند، بادگیرها در اعصار بعد به بنا اضافه شده است. با وجود اینکه این خانه ها نسبت به خانه های دوره های ایلخانی و تیموری از لحاظ تناسبات و چیدمان فضاها متفاوت می باشند، بادگیرهای آنها اصیل نیست. در خانه های دوره های زند و قاجار عنصر بادگیر به عنوان شاخص و معرف معماری کویر رخ نمایی می کند و به حدی فراگیر است که حتی آسمانه شهرهای منطقه را شکلی ویژه بخشیده است. به این ترتیب، از یک سو فقدان هر گونه عنصر مستقل معماری تحت عنوان بادگیر در خانه های قبل از زندیه و از سوی دیگر تاکید متون بر احداث و وجود بادگیر در خانه های مظفری منطقه پرسش مهم این پژوهش است. قدیمی ترین بادگیر تاریخ دار منطقه مورد مطالعه که در بنایی غیر از آب انبار ساخته شده و هم عصر خود بناست، بادگیر عمارت دولت آباد یزد متعلق به دوره زندیه (سال 1160 ه.ق.) است. به جز آن، بادگیرهای اصیل تنها در آب انبارهای منسوب به قرون هشتم و نهم هجری دیده می شود (مانند آب انبار چهارسوق شاهی یزد و آب انبار تفت) در حالی که در سایر انواع بناهای این دوره بادگیر اصیل دیده نشده است. به این ترتیب، شاید بتوان ریشه های پیدایش بادگیر را در آب انبارها یافت که بعدها به سایر انواع بناها نیز تسری پیدا می کند.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

تنوع در ویژگی های طبیعی برای استراحت، سرگرمی و فرصت های تفریحی در قالب پیاده روی، گردش، اردو زدن در کنار چاه ها، قنوات و چشمه ها جهت گذراندن اوقات فراغت و لذت از این مناظر، بیانگر ارزش های تفریحی می باشد که به علت محدودیت منابع آب های سطحی، مشاهده می شود. ارزش تفریحی آب شامل منافع دریافتی از کسانی است که آب و خواصش را برای استفاده دیگران دست نخورده باقی می گذارند. وجود مناطق گردشگری (چک چک، غربالبیز، تامهرو دره گاهان) در دشت یزد- اردکان با منابع آب زیرزمینی در وسط بیابان، موجب جذب توریست به علت جاذبه تفریحی آن شده است. بطوری که هر ساله افراد زیادی از این مکان ها بازدید به عمل می آورند. این پژوهش به تعیین ارزش تفریحی آب های زیرزمینی دشت یزد-اردکان و اندازه گیری میزان تمایل به پرداخت بازدیدکنندگان با بهره گیری از روش ارزش گذاری مشروط و پرسشنامه گزینش دوگانه تک بعدی در سال 1388 می پردازد. نتایج تحقیق حاکی از آن است کل ارزش تفریحی این مناطق 1.38 میلیارد ریال می باشد. هم چنین، با توجه به میانگین وزنی تمایل پرداخت در دشت قیمت ورودیه برای استفاده از مناظر آبی در استان 4700 ریال برآرود گردید. نظر به بعد خانوار بازدیدکنندگان از این مناطق (2.4 نفر) ارزش تفریحی هر خانوار 11280 ریال محاسبه شد. لذا این برآورد، برای سیاست گزاران و مسوولین توجیهات لازم جهت حفظ و حمایت از اماکن تفریحی آبی فراهم را می نماید.

در بسیاری از مسایل و طرح های منابع آب چگونگی توزیع بارندگی در رابطه با سطح و مدت بارش مطرح می باشد. در این راستا با بهره گیری از تجارب و بررسی های انجام شده در نقاط مختلف دنیا در زمینه تحلیل روابط عمق- سطح- تداوم بارش، اقدام به تهیه روابط مذکور برای منطقه خشک یزد- اردکان گردیده است. به این منظور، داده های بارش روزانه شبکه ایستگاه های باران سنجی موجود در قلمرو جغرافیایی طرح و مناطق مجاور، در طول دوره آماری آنها جمع آوری شده است. با تعیین پایه زمانی مشترک (دوره 30 ساله 1995-1966)، رگبارهای مناسب جهت تحلیل استخراج گردیده است. با در نظر گرفتن مرحله کاهش تعداد رگبارهایی که جهت تحلیل روابط عمق- سطح- تداوم بارش مورد نیاز می باشد، پس از چندین مرحله کاهش تعداد رگبارها، سرانجام 11 رگبار جهت تحلیل، گزینش شده است. در مرحله بعد با ترسیم منحنی های مجموع بارش در ایستگاه های باران سنجی ثبات و تهیه نقشه های خطوط همباران برای هر یک از 11 رگبار انتخاب شده مرحله نهایی، روابط عمق- سطح محاسبه شده است. با ادغام این روابط، منحنی های عمق- سطح- تداوم بارش برای دوره های 72, 48, 24 و 96 ساعته ترسیم شده است.

یکی از انواع بلایای طبیعی که هر ساله سبب خسارت های زیادی در نواحی خشک و بیابانی جهان و ایران می شود، طوفان های ماسه و بادهای شدید است.استان یزد و دشت یزد- اردکان به سبب موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی که در منطقه خشک و بیابانی ایران مرکزی واقع شده، همواره در معرض این پدیده قرار دارد و در بعضی از سال ها خسارت های زیانباری را متحمل می شود. از این رو شناخت چگونگی پیدایش و وزش این طوفان ها و بادهای شدید می تواند در امکان کاهش اثرات مخرب این پدیده در منطقه مفید واقع شود. پژوهش حاضر با استفاده از نقشه های سینوپتیکی سطح زمین و ترازهای 850 و 500 هکتوپاسکال، داده های سمت و تندی باد، دید افقی، رطوبت ، دما، ابر، فشار و پدیده گرد و غبار ایستگاه های سینوپتیک منطقه و داده های جو بالای ایستگاه های کرمان و یزد در 12 دوره انتخابی نمونه انجام گردیده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که در کم فشارهای دینامیک که با جبهه سرد همراه اند جریان های قائم هوا سبب ناپایداری شدید جو و ایجاد طوفان های شدید ماسه در منطقه می گردد. علت دیگر رخداد طوفان های ماسه در منطقه به سبب عبور یا نزدیک شدن ناوه ای است که در غرب منطقه مورد مطالعه قرار می گیرد و همراه با فرارفت شدید هوای سرد و گرادیان فشار در سطح زمین می شود. همچنین وجود گرادیان فشار بین این منطقه و ناحیه ای در اطراف آن عامل دیگر رخداد این پدیده است. اکثر طوفان ها و بادهای شدید این منطقه در ساعت های بعد از ظهر در ماه می و عمدتا از سمت غرب تا شمال غرب می وزند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

نخستین قدم در برنامه ریزی برای توسعه روستایی شناسایی وضع موجود روستاهاست، همچنین برای تخصیص اعتبارات و منابع میان این روستاها شناسایی جایگاه روستاها از نظر برخورداری از مواهب توسعه اجتماعی و اقتصادی ضروری است. برای رتبه بندی روستاها بر اساس عوامل مختلف کشاورزی، بهداشت، زیربنایی، اداری و سیاسی، ارتباطات، خدمات، آموزش و فرهنگی و جمعیت، روش های متفاوتی وجود دارد. در این مطالعه، رهیافت تاکسونومی عددی استفاده شده است که با تلفیق کردن شاخص های مختلف درجه توسعه یافتگی روستاهای دشت اردکان-یزد را مشخص می کند. پژوهش حاضر وضعیت 48 روستای دشت اردکان-یزد را به روش تمام شماری روستاهای مشمول طرح های هادی در سال 1388 آمایش کرده است. روستاها بر اساس داده های موجود طبقه بندی شدند. این تحقیق نشان داد که هر روستا ممکن است در عوامل مختلف رتبه بندی هایی به غیر از رتبه کل داشته باشد. روستاهای ترک آباد، محمدآباد و بفروئیه در رتبه های اول تا سوم قرار گرفته اند، همچنین نتایج نشان داد که روستاهای پرجمعیت لزوما درجه توسعه یافتگی مناسبی نیز نخواهند داشت. این رتبه بندی ها می تواند مبنایی برای برنامه ریزی در روستاها در نظر گرفته شود.